Thời AI, học thế nào?

Hai tuần rồi mình code khá ít, chủ yếu đi dự seminar và họp hành, tài khoản Claude phải cố nghĩ ra thứ để dùng , tuần này bắt đầu rảnh nên lại viết bài chia sẻ một chút.

Mình cũng có cơ hội nói chuyện với nhiều đồng nghiệp, nhất là với “đám” senior, thú thật là trong đám senior ở công ty thì mình thuộc hàng trẻ nhất , vì thường để lên senior thì phải nắm vai trò quan trọng trong một dự án nào đó ảnh hưởng lớn đến doanh thu, hơn là năm kinh nghiệm hay tuổi tác. Tất nhiên chủ đề AI luôn xuất hiện, mọi người đều khá thích thú, và hầu hết đều nói rằng hiện nay chỉ còn code 10-20% so với trước kia. Nói như vậy để các bạn thấy rằng những “ông già” chưa bao giờ chậm hơn các “ông trẻ” cả, chỉ là họ ít nói về nó hơn, bởi đã nhìn thấy những thứ tương tự trước đây, điều đó khiến họ không cảm thấy quá phấn khích.

Vậy nếu muốn học để đi làm thì làm sao? Bây giờ bạn lên mạng mà hỏi về việc nên học thế nào trong thời đại này thì chắc chắn sẽ có không ít còm men xui đi học nghề khác hay chỉ cần học vibe code là được. Vậy ý kiến của một người đã học từ thời còn màn hình trắng đen, làm từ khi mấy cái IDE “stupid” hơn bây giờ nhiều, trải qua nhiều trend khác nhau… sẽ là thế nào?

Thứ nhất, bạn cần phân biệt rõ: bạn đang học hay đang làm. Đó là hai quá trình với những mục tiêu, sản phẩm đầu ra, yêu cầu hoàn toàn khác nhau. Đi làm, bạn cần tạo ra những thứ bán được, chi phí thấp nhất, lợi nhuận cao nhất, có sức cạnh tranh… Đi học, sản phẩm chính là BẠN, và vì là sản phẩm, bạn cũng phải “bán được, chi phí thấp nhất, lợi nhuận cao nhất, có sức cạnh tranh…”, nghĩa là:

– Bạn phải có đủ trình độ để tham gia ngành nghề, nếu bạn không có một trình độ ở ngưỡng tối thiểu, bạn sẽ không thể “bán được”. Trình độ của một kỹ sư phần mềm không nằm ở vibe code, bởi đó là thứ ai-cũng-làm-được, mà ở việc họ hiểu quá trình vibe thế nào, và biết cách kiểm soát đầu ra, biết code được sinh ra có dùng được không… Tại sao phải kiểm soát? Là vì nó liên quan đến tiền, một dự án làm ra cho vui và một dự án làm sai sẽ phá sản hoàn toàn khác nhau. Nếu bạn không hiểu những gì sinh ra, làm sao bạn biết được đúng hay sai? Người ta trả tiền cho những thứ bạn có trong đầu, nếu trong đó rỗng tuếch thì ai trả tiền làm gì???

– Xét về chi phí học tập, hiện tại bạn nên (nếu không nói là phải) tận dụng AI, nhưng dùng AI để dạy bạn, không phải để làm thay bạn. Tại sao người ta chạy bộ? Vì để bản thân khỏe mạnh, không phải để di chuyển từ A đến B. Vì sao người ta leo núi? Là để thử thách bản thân, bởi có ai có nhu cầu làm gì trên đó đâu. Bạn cũng vậy, nếu tận dụng tốt, bạn có thể học 24/7, có thể tham khảo code mẫu, có thể nhờ nó đánh giá quá trình học hay bài tập, có thể yêu cầu chỉ ra những thiếu sót hoặc cả những gì cần học để trở thành một developer giỏi. Mình tin chắc các công việc này chúng làm rất tốt, nếu không tận dụng, bạn đang bỏ lỡ một công cụ cực kỳ mạnh mẽ và chắc chắn sẽ bị những người khác vượt mặt. Trường hợp này giống như một vận động viên được tập luyện với đầy đủ “đồ chơi”: phòng tập chuyên nghiệp, dinh dưỡng, PT (personal trainer)… bạn sẽ dễ dàng vượt qua được những người không biết cách tận dụng. Nhưng … đừng để PT tập thay bạn.

Mình tin là, trong thời buổi thị trường lao động (ngành phần mềm) co hẹp lại như bây giờ, bạn vẫn cần có khả năng viết code mà không cần AI, bạn phải đủ khả năng để – nếu có đủ thời gian – viết ra các đoạn code tương đương, tất nhiên tính cả thời gian bổ sung kiến thức. Khi đó bạn sẽ có khả năng tận dụng công cụ một cách hiệu quả nhất. Đối thủ của bạn là những người khác, người ta tuyển dụng cũng bằng cách so sánh bạn với những người khác, không phải với AI.

Thế giới có 8 tỷ người, dù có AI hay không thì bạn vẫn phải cạnh tranh với 8 tỷ người đó, không có công cụ này thì sẽ có công cụ khác, bạn luôn cần phải đi đúng hướng và tận dụng được cơ hội. Kẻ yếu không đổ thừa hoàn cảnh này cũng sẽ đổ thừa hoàn cảnh khác. Cách để trở thành một vận động viên giỏi chưa bao giờ là để người khác tập thay, cách để trở thành một nhà văn cũng chưa bao giờ là prompt giỏi. “Bọn tư bản” cũng không ngu như chúng ta nghĩ, “chúng” hoàn toàn có khả năng nhận ra đầu tư vào người nào chắc ăn hơn và khả năng sinh lời nhiều hơn.

Thú thật là mình rất hay nghĩ về lứa sinh viên ra trường vào khoảng 2023-2025, vì đây là lứa đối mặt với sự thay đổi lớn nhất, và bất ngờ nhất (tội nghiệp… he he). Những lớp sinh viên sau này thì đã có thời gian để thích nghi, nhưng trước đó thì … khó thật. Đôi khi mình nghĩ nếu rơi vào trường hợp này thì bản thân sẽ làm gì, và câu trả lời chỉ là tăng tốc hết sức có thể.

Cuối cùng là, hãy tìm kiếm thông tin, tự suy luận, đừng nghe theo những lời khuyên trên mạng, bởi suy cho cùng mình là người chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình. Ai đó thất bại không có nghĩa ai cũng thất bại, và cũng đừng đi tìm lời khuyên ở nơi mà ai la to hơn thì người đó thắng như mạng xã hội.